IJzergebreksanemie

Datum laatste herziening: 06-06-2007

Diagnose

IJzergebrek ontstaat geleidelijk (latente fase met minder uitgesproken afwijkingen in het laboratorium) maar is relatief gemakkelijk vast te stellen en te differentiëren van anemie van 'chronische ziekte' op basis van verschillen in totale ijzerbindingscapaciteit (TYBC) en ferritine. In geval van twijfel kan ijzerkleuring op een beenmergaspiraat uitkomst bieden. (Meting van transferrinereceptor zou ook helpen differentiëren maar de bepaling is niet erg gevoelig of specifiek; in UMCG wordt ze niet routinematig uitgevoerd.)

De oorzaak van ijzergebrek vaststellen kan in de praktijk echter heel moeilijk zijn:

• gestoorde opname
  • gastrectomie, achlorhydrie en soms H2-remmers (door wegvallen van zure milieu waarin Fe³⁺ gereduceerd wordt Fe²⁺)
  • vlokatrofie en andere GI afwijkingen met afname van resorberend darmoppervlak (vooral proximale deel)
  • ondervoeding of slecht voedingspatroon; zeldzaam maar kan optreden bij sommige allochtonen
• verhoogde behoefte
  • zwangerschap en borstvoeding (bij verhoogde behoefte neemt opnamecapaciteit voor ijzer echter fors toe, dus bij deficiëntie vaak bijkomende oorzaak)
• verlies
  • acute bloeding
  • chronisch, zgn. occult bloedverlies
    • vnl. via tractus digestivus t.g.v. ulcus, angiodysplasie (vb M Rendu-Osler), vlokatrofie (spruw, coeliakie)
    • analgetica of anticoagulatie
    • overvloedige menstruaties (wordt vaak onderschat)
    • zeer zelden via tractus respiratorius (pulmonale hemosiderose);
  • soms intravasculaire hemolyse met ijzerverlies via nieren (schoolvoorbeeld is de PNH)
  • NB: bloedverlies uit de nieren of blaas geeft vrijwel nooit ijzergebrek.
• inbouwstoornis in erytroïde voorlopercellen (kan gepaard gaan met stapeling van ijzer in andere organen!)
  • anemie van chronische ziekte
  • zeer zeldzaam hypotransferrinemie

Vooral belangrijk is tijdig gastrointestinaal bloedverlies door maligne of benigne ulceratie aan te tonen of uit te sluiten; als dit gebeurt, is een pragmatische benadering met ijzersubstitutie verantwoord, waarbij de echte oorzaak van het ijzergebrek soms onduidelijk blijft

Laboratoriumonderzoek

• bloedbeeld: Hb, Ht, MCV, MCH, MCHC, reticulo's, leuko's met (handmatige!) differentiatie, trombo's
• SeFe, TYBC
• ferritine
• nierfunctie, leverfunctie
• CRP
• Antistoffen tegen gliadine en/of endomysium
• evt. beenmergonderzoek, met ijzerkleuring
• evt. gastroduodenoscopie, colonoscopie
  met biopsie in geval van ulcus of vlokatrofie
• bij verdenking op zeldzame afwijkingen gericht aanvullend onderzoek

Behandeling

1. indien enigszins mogelijk de oorzaak van ijzergebrek behandelen
2. bloedtransfusie slechts in noodsituaties
3. ijzersubstitutie
   • 3x daags ferrofumaraat 200 mg po (= 3x 65 mg ijzer) gedurende 6 weken, daarna 1-2x daags gedurende 6 weken, bij voorkeur vóór de maaltijd (betere resorptie maar ook wat meer GI bezwaren)
     PM:
     • niet combineren met tetracyclines, chinolones, bisfosfonaten of antacida; indien deze niet zijn te vermijden, dan minstens 2 uur tussen inname van ijzer en genoemde medicamenten
     • bij slechte resorptie evt. combineren met vit C
     • effect van behandeling controleren: reticulocytenstijging binnen 1 week, stijging Hb met minimaal 1,2 mmol per 3 weken
   • Venofer (ferrioxidesaccharaat) traag iv volgens instructies van producent (zie doseringsschema)
     PM:
     • parenterale ijzertoediening is zelden nodig, nl bij fors GI bloedverlies, ernstige resorptiestoornissen en terminale nierinsufficiëntie;
     • bijwerkingen: misselijkheid en braken, duizeligheid, flushing, hoofdpijn en spierpijn; urticaria en anafylaxie.

Ferro i.v. Venofer (Ferrioxide saccharaat):

1. Berekening Fe tekort
   Gewicht (kg) x (streef Hb – actueel Hb mmol/l) x 3,84 + 500 = totaal Fe tekort
2. Toediening ampullen Venofer : 100 mg Venofer=100 mg Fe oplossen in 100 ml NaCl. Maximale eenmalige dosis 5 ampullen (500 ml=500 mg) per keer. Inlooptijd 1e 25 ml langzaam. 500 ml in 3,5 uur

Verdeel dosis over wekelijkse toediening van 5 ampullen per keer.

Klik op het pictogram voor een interactieve berekening.

Voorbeeld: