Tromboserisico en anticonceptie

Gecombineerde (oestrogeen en progestageen bevattende) orale anticonceptiva (OAC) verhogen bij iedereen het risico op veneuze tromboembolie (VTE). Dit wordt geaccepteerd bij jonge gezonde vrouwen wiens basale risico op VTE laag is. Een relatief risico van ongeveer vier leidt dan nog steeds maar tot een jaarlijkse incidentie van 4/10.000.

Het wordt een probleem voor vrouwen die basaal al een verhoogd risico op VTE hebben, zoals vrouwen met een eigen of familie-anamnese van VTE of vrouwen met erfelijke trombofilie. Daarnaast wordt het absolute risico op VTE groter naarmate vrouwen ouder worden.

Binnen de gecombineerde OACs wordt het tromboserisico bepaald door de aard van het progestageen (met het laagste risico voor levonogestrel en een hoger risico voor desogestrel, gestodeen en drospirenon) en de dosis van het oestrogeen (hoe hoger, hoe groter het risico).

OACs die alleen progestageen bevatten (in Nederland alleen desogestrel, merknaam Cerazette) en hormoonbevattende IUDs (merknaam Mirena) zijn niet geassocieerd met een verhoogd tromboserisico, ondanks het verwarrende feit dat hiervoor wel gewaarschuwd wordt in de patiëntenbijsluiter. Voor de 'prikpil' (medroxyprogesteron, merknaam Depoprovera) zijn geen directe data beschikbaar, hoewel de orale vorm van hetzelfde hormoon in een retrospectieve studie van hoogrisico patiënten niet geassocieerd was met een verhoogd tromboserisico. Voor het etonogestrel-implantaat (merknaam Implanon) zijn geen gegevens beschikbaar.

Grootte van risico	Omschrijving van groep	Advies
Licht verhoogd	Heterozygote factor V Leiden of heterozygote factor II mutatie, negatieve familieanamnese voor VTE	OAC met levonogestrel (bijvoorbeeld Microgynon, Stediril)
Matig verhoogd	Positieve familie-ananmese in 1e graad, zonder deficiënties van antitrombine, proteine C of proteine S, eventueel wel heterozygote factor V Leiden of factor II mutatie	Geïndividualiseerd, indicatie voor gecombineerd OAC meewegen, gecombineerd OAC afraden na leeftijd van 30 jaar of bij acceptabel worden van alternatief (bijv. sterilisatie)
Sterk verhoogd	Voorgeschiedenis van VTE, deficiëntie van antitrombine, proteine C of proteine S, LAC, myeloproliferatieve aandoening	Geen gecombineerd OAC. Als er wens tot hormonale anticonceptie is: 1e keus oraal progestativum (bijvoorbeeld Cerazette) of Mirena spiraal 2e keus 'prikpil' (gezien beperktere data) Implanon gezien ontbreken van data niet adviseren

Algemeen: verwijs patiënten voor aanvullende informatie over de verschillende methoden naar de huisarts, denk ook aan niet-hormonale methoden.